Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady finansowej. W sprawach dotyczących Twoich finansów skonsultuj się z wykwalifikowanym doradcą finansowym.
Nigdy nie wpłacaj pieniędzy tylko dlatego, że poprosiła o to wiadomość, telefon albo post. Sam znajdź prawdziwą stronę organizacji, sprawdź ją na stronie oceniającej fundacje oraz w rejestrze organizacji charytatywnych swojego stanu lub kraju, i płać kartą kredytową albo czekiem. Kryptowaluty, karty podarunkowe, przelewy ekspresowe i aplikacje płatnicze to ulubione metody oszustów. Dopracowana wiadomość niczego nie dowodzi — to sprawdzenie jest tym, co cię chroni.
Koniec listopada i grudzień to najbardziej intensywne tygodnie darowizn w roku. Giving Tuesday, wtorek po amerykańskim Święcie Dziękczynienia, w tym roku wypada 1 grudnia. Oszuści o tym wiedzą i wiedzą też, że trudno odmówić, gdy ktoś prosi o pomoc. Ten poradnik pokazuje, jak w kilka minut sprawdzić prośbę o wpłatę, bez wpadania w podejrzliwość wobec każdej dobrej sprawy.
Uwaga na to, co możemy, a czego nie możemy powiedzieć. Poniższe sygnały ostrzegawcze pochodzą od amerykańskiej Federal Trade Commission (FTC) oraz z uniwersyteckich poradników konsumenckich. Opisują one, jak wyglądają oszustwa charytatywne od lat. Nie znaleźliśmy źródła wskazującego na istnienie specjalnego „oszustwa charytatywnego z AI”, więc nie twierdzimy, że taki istnieje. Prawdą jest jednak, że dziś każda wiadomość może wyglądać profesjonalnie, więc to, jak prośba wygląda, nie jest już wskaźnikiem. Wskaźnikiem jest sprawdzenie.
Sygnały ostrzegawcze
- Presja, żeby wpłacić teraz. „Tylko dzisiaj”, „potrzeba jest nagła”. Prawdziwa fundacja będzie istnieć też jutro.
- Nazwa niemal identyczna ze znaną organizacją. Oszuści wybierają nazwy brzmiące jak szanowane organizacje. Grupy, które powstają zaraz po katastrofie albo wiadomości w mediach, mogą zniknąć równie szybko.
- Nietypowy sposób płatności. FTC podaje, że fundacja, która upiera się przy kryptowalucie, przelewie ekspresowym, aplikacji płatniczej lub karcie podarunkowej, najprawdopodobniej jest oszustwem.
- Identyfikator rozmówcy, któremu nie można ufać. Identyfikator rozmówcy łatwo podrobić, więc telefon może wydawać się pochodzić z twojego regionu albo od znanej organizacji.
- Podziękowanie za darowiznę, której nigdy nie zrobiłeś. „Dziękujemy za ostatnią wpłatę” to sposób, by poczuć, że już ich znasz.
- Brak szczegółów. Wzruszające historie, ale nic o tym, na co faktycznie pójdą pieniądze.
- Twierdzenie o odliczeniu podatkowym, którego nie możesz zweryfikować.
- Link do zbiórki crowdfundingowej. Pieniądze ze strony zbiórkowej trafiają do organizatora, nie zawsze do samej sprawy.
Sprawdź fundację w pięć minut
Nie korzystaj z linku, numeru ani przycisku z wiadomości
Zamknij wiadomość. Sam wyszukaj nazwę fundacji albo wpisz adres, który już znasz. Penn State Extension radzi samodzielnie wpisywać adresy internetowe, zamiast klikać linki od nieznanych nadawców.
Znajdź dokładną nazwę i sprawdź ją na stronie oceniającej
Sprawdź ją na BBB Wise Giving Alliance, Charity Navigator albo CharityWatch. Spróbuj też wyszukać nazwę razem ze słowami „oszustwo” albo „skarga”.
Sprawdź oficjalny rejestr
W USA fundacje i ich organizatorów zbiórek nadzorują urzędy poszczególnych stanów, a ich stowarzyszenie, National Association of State Charity Officials (nasconet.org), kieruje do informacji dla konkretnego stanu. IRS Tax Exempt Organization Search pokazuje, czy organizacja może przyjmować darowizny podlegające odliczeniu. Poza USA poszukaj własnego krajowego rejestru lub regulatora organizacji charytatywnych.
Zapytaj, dokąd trafiają pieniądze
Skontaktuj się z fundacją pod numerem, który sam znalazłeś, i zapytaj, jaka część twojej wpłaty trafia na program, który cię interesuje. Mętna odpowiedź jest odpowiedzią.
Płać w sposób, który zostawia ślad
Użyj karty kredytowej lub czeku wystawionego na fundację. Sprawdź potem swój wyciąg, zwłaszcza przy wpłatach miesięcznych. Uważaj na darowizny przez SMS, bo opłata może pojawić się na rachunku telefonicznym.
Lokalne zbiórki i inne kraje
Przepisy różnią się w zależności od kraju. W Czechach, na przykład, zbiórka publiczna jest regulowana prawem: organizator zgłasza ją w urzędzie regionalnym i otrzymuje certyfikat. Niezależnie od tego, gdzie żyjesz, prawdziwy zbierający powie ci, dla jakiej organizacji pracuje, i pozwoli ci to zweryfikować. Osoba zbierająca pieniądze, która się irytuje, gdy o to pytasz, mówi ci coś ważnego.
Jeśli już wpłaciłeś
Natychmiast zadzwoń do firmy obsługującej twoją kartę lub do banku i poproś o zatrzymanie albo zakwestionowanie płatności. Następnie zgłoś fałszywą fundację na reportfraud.ftc.gov oraz regulatorowi organizacji charytatywnych w swoim stanie. Nasz poradnik Co zrobić po wysłaniu pieniędzy oszustowi opisuje pierwsze 24 godziny. A jeśli telefon wykorzystał głos kogoś, kogo znasz, by prosić o „darowiznę”, przeczytaj Oszustwa z klonowaniem głosu AI.
Co zrobić dalej
Trzymaj jedną listę zaufanych fundacji na papierze, razem z adresami stron, i wpłacaj z niej. Wtedy prośba od nieznajomego po prostu nie ma znaczenia. O e-mailach i SMS-ach z fałszywymi linkami do wpłat przeczytaj w Jak rozpoznać phishing AI w e-mailach.
Źródła
- Donate to charities (not scammers) on Giving Tuesday — Federal Trade Commission
- Charitable giving scam — Penn State Extension
- Taxpayers can find legitimate charities using the Tax Exempt Organization Search tool — Internal Revenue Service
- Oznámení veřejné sbírky — Portál veřejné správy ČR


